Axmed Xuseen Max’ud oo ah 27-Jir Soomaali heesatana Dhalashada Dalka Mareykanka ayaa qirtay in marar kala duwan Xarakada Al-Shabaab uu lacago u diray uuna taageeri jiray kooxdaasi oo ka dagaalanta Gudaha Soomaaliya.

Ninkan ayaana lagu eedeeyay in Sanadii 2008-Dii lacago ee Jaaliyada Soomaaliyeed u aruurisay in lagu taageerayo caruurta agoonta ah ee kusugan Soomaaliya oo gaareysay ilaa Kun iyo Shan Boqol oo Dollar uu u diray Xarakada Al-Shabaab si ee ugu sii huriyaan Dagaalada ee kaga soo horjeedaan Dowlada iyo AMISOM.

Ninkan ayaa sidoo kale qirtay in labo mar uu lacago gaaraya 50-Dollar iyo 100-Dollar u diray rag katirsan Xarakada Al-Shabaab si eey ugu iibsadaan hub ee ku dagaalamaan.

Muwaadinkan Soomaaliga ah ayaa danbiyada loo heesto waxaa sidoo kale kamid ah inuu tashkiilinayay dhalinyaro Soomaali ah oo Maraykanka ku sugan islamarkaana uu ku dhiirigelinayay inay aadaan dalka Soomaaliya oo ay ka qaybqaataan dagaalka al shabaab ay kula jirto ciidamada AMISOM iyo kuwa dowladda KMG ah.

Axmada Xuseen ayaana Danbiyada oo dhan ka hor qirtay Maxkamad kutaala Magaalada Minneapolis oo dacwadiisa qaadeeysay iyadoona lagu soo waramayo in ninkan ugu yaraan 15-Sano oo Xarig ah gorada loo galinayo uu wajahayo.

Qaadiga maxkamadda ee Dacwada wiilkan Soomalaiga ah qaadayay ayaa ku dhawaaqay inuu Axmad Xuseen uu wajahayo xabsi gaaraya 15 sano oo maanta u bilaabandoonto.

Ma ahan markii ugu horeesay oo maxkamada lasoo taago Dhalinyaro Soomaaliyeed oo loo heesto dacwado ah in Al-Shabaab lacago ku taageerayeen iyadoona hada xabsiyada kujiraan Soomaali badan oo dacwadaas oo kale loo heesto.

Qaraxa oo ahaa miinada dhulka lagu aaso ayaa waxa uu ka dhacay waddada u
dhexaysa Via Rome iyo xarunta maamulka gobolka Banaadir ee degmada
Xamarweyne.

Miinada ayaa ka hor in aanay qarxin waxaa goobta isku hareeyeeyey Ciidamada
amniga kadibna waala qarxiyey inkastoo aanay geysan khasaare ballaaran.

Taliyaha Ciidamada Booliska ee gobolka Banaadir Axmed Xasan Maalin oo aan
la xiriirnay ayaa waxa uu sheegay in qaraxa saaka uu ahaa mid fashilmay oo
la rabay in lagu geysto khasaare ballaaran, hase yeeshee laga hor tegay.

Mr Maalin waxa uu intaasi ku daray in qaraxa loola dan lahaa xarunta
maamulka gobolka Banaadir oo aan wax badan u jirin Via Rome oo meesha saaka
qaraxa la dhigay ee uu markii dambe ku qarxay.

Qaraxa kadib Ciidamada amniga ayaa hawlgallo sameeyey lama soo sheegin cid
ay kusoo qab qabteen, dhaq dhaqaaqa caadiga ahaa muddo hakad galay hase
yeeshee iminka xaaladdu caadi ayey kuso laabatay.

Madaxweyne Shariif oo Munaasabadaasi lagu casuumay kana hadlay ayaa aad u amaanay una bogaadiyay Maamulka Degmada Wardhiigley iyo Bulshada ku dhaqan Degmadaasi uu ku sheegay in ee yihiin Bulsho nabadeed sidaa darteedna ee haboontahay in lagu daydo.

Madaxweynaha ayaa sidoo kale aad u dhiiro galiyay Bulshada Soomaaliyeed in xiligan isdhax gal Sameeyaan kana tanaasulaan waxii hore ee dadka kala geeyay dhibaatadana horseeday.

Madaxweyne Shariif ayaa Maanta Munaasabadasi kaga dhawaaqay in Magaca laga badlayo Degmada Wardhiigley loona bixinayo magac kale oo ka duwan kii hore ee ahaa Wardhiigkey.

Madaxweynaha ayaana ku cel celya Maanta iyo Waxii ka danbeeya Degmadaasi loogu Yeero Warta Nabada ,waxa uuna Madxweyanah uu sharaxay Sababaha uu Mgaca uga Badalay Wardhiigley uu ku sheegay in Degmadaasi tahay ay tahay horseedka nabadda sidaasi darteeedna ay mudantahay in loogu yeero magacaasi.

Bulshadii kasoo qeyb gashay Munaasabadaasi iyo Masuuliyiintii kusugneed Goobta Xaflada Isdhax galka Bulshada kasocotay ayaana isla qaatay in Maanta iyo waxii ka danbeeya Degmada Wardhiigley loogu yeero Warta Nabada.

Degmada Wardhiigley ayaa noqoneysa Degmadii ugu horeysay uu Madaxweynaha Soomaaliya Sheekh Shariif Sheekh Axmad uu Magaca ka badalo una bixiyo Magac kale oo Cusub.

Hadaba maxay tahay ujeedada ka dambeysa munaasabadan iyo xafladaha lagu maamuuso maalinta galkacalka iyo xiisaha Jacaylka?
Marka ay dhagahaaga ku soo dhacaan ereygan Valentin’es waxaad markiiba dareemaysaa in magacani macno ahaan u dhadhamayo inuu ka soo jeedo asal-ahaan diinta Krishtaanka ama caadooyinkii hore ee Roomaanka,hadaba inta aan daaha ka rogin in aan fasiro micnaha Jacaylka,bal aan is-weydiino kumuu ahaa Valentines?

Qarnigii sadex iyo tobanaad, dhalashadii Nabi-Ciise kadib (Caleyhi-Salaatu-Wasalaam) waxaa jiri-jiray boqor la oran jiray Calodis oo ka talin jiray dalka Talyaaniga,ayaa wuxuu amar ku siiyay dhalinyarada inaysan guursan karin,kuwaas oo ahaa ciidan uu ku ilaashado awoodiisa.

Waqtigaas baa Ninkaan Valentinis ka horyimid awaamiirta Boqorka wuxuuna bilaabay inuu si hoose u guursado dumar fara badan,hadaba markii ay soo shaac-baxday guurkii qarsoodiga ee Valentines,waxa uu Boqorka amray in loo dhaa-dhiciyo Xabsi lana dal-dalo.

Hadaba sida lasoo wariyay Valentines waxaa ku dhacay xiligii uu xabsigi ku jiray Jaceyl xaad-dhaaf ah oo uu jeclaaday Inan dhalinyaro ah oo aad u qurux-badneyd taasoo aheyd Gabar uu dhalay Ninkii xabsiga waagaas xukumay, soona booqatay waqtigii uu ku jiray xabsiga.

Hadaba waraaq jaceyl xambaarsan oo uu ku saxiixnaa Valintines kadib markii la dal-dalay ayaa laga helay Qolkii uu ku xirnaa,taas uu halkudheg oo ga dhigay “Ka socoto Valentinkaagii” wixii maalintaas ka dambeysay si loo xuso sanad-guuradii ka soo wareegtay markii la dal-dalay Valintines oo ku beegan 14-ka Bisha Febraayo   ee aan  dhexda uga jirno 2012.

Waxba yaan hadal kugu daalin akhristoow anigu ma`ahi dhakhtarkii Jaceylka laakiin Jaceylku waa shay qaali ah oo ay ku dhisan-tahay jiritaanka nolosheena,Jaceylka anagaa u baahan isaga nooma baahna.

Jacayl ereyga la dhaho af-ingiriisiga wuxuu ka kooban-yahay Afar Xaraf oo kala ah:

L:(Lack of pleasure)
O:(Ocean of sad)
V:(Valley of death)
E:(End of life)

Hadaba Akhristoow erayada kor ku xusan hadii aan Af-Soomaali u bedelno waxa uu noqonayaa micnihiisa:
(Farax la,aan)(Bada-murugada)(Dooxada-dhimashada)(Dhamaadka-nolosha),isla-markaana waad dareemi kartaa micnaha ay xambaar-san yihiin erayadan.

Dhanka Soomaaliga hadii fasiraad lagu sameeyo micnaha Jacaylka wuxuu noqonayaa sidatan:

J:(Jawhar)
A:(Amakaag)
C:(Calaacal)
A:(Anfariir)
Y:(Yaab)
L:(Luul)

Hadaba Akhristoow waad aragtaa qiimaha iyo qaayaha uu leeyahay Jacaylka marba haduu yahay Jawhar iyo Luul,waad aragtaa dhibaatooyinkiisa marna hadii lagu sheegay Amakaag,Calaacal,Yaab iyo Anfariir waad dareemeysaa Muragadiisa.

Marka laga faalooda arimaha Jaceylka waxaa dhacda doodo aan xal loo helin,inta badan Dad baa waxay aamin-sanyihiin inuu Jaceylku yahay Laba qofood ama Lamaano Cishqi iyo balan isla-wadaagay.

Ruuxba Ruuxa kale noloshiisu ku qanacsan-tahay una hayo hami joogto ah,dareen xad-dhaaf ah iyo fir-fircooni joogto ah,uuna dareemo markuu Ruuxaas arko islana wadaagaan boogta xanuuneysa una baahan inay wada daweeyaan.

Culimada Jaceylka ka faalooda ayaa isku raacay in Qofka la jecel-yahay ugu qaalisan-yahay Dadka intiisa kale,taasi waxay ku tuusaysaa in Ruuxa wax jeceli uu u qaalisan-yahay naftiisa mida uu jecel-yahay,kolkuu arageeda iyo muuqeeda waayana ay ku abuurmeyso fakar xad-dhaaf ah.

Lamaanaha is-caashaqa waxay had iyo jeerba dhex dabaashaan mawjado fikir ah,maalinba maalinta ka dambeysa waxaa sii xoogeysta xiisaha ay isu qabaan waxayna mar-walba ku jiraan dareen farxadeed iyo damaashaad joogto ah.

Faaiido iyo qasaaro ayuu leeyahay Jaceylka laakiinse waxyeelada oogu daran ee Jacaylku keeno waxaa weeye marka oogu horeyso oo aad dareentid inuu ku taabtay talaalkii Jacaylka,waxaad dareemeysaa xanuuno cusub oo ku soo kordho jirkaaga.

Jirkoo ku ja-jaba,niyad-xumi,raashinka oo aad ka soontid,fakar xad-dhaaf ah,iyo is daryeel la,aan jirkaaga laga dareemo markaad sidaan isku aragtid Akhristoow waa astaamaha Jaceylka ee ha wel-welin naftaadana kheyr u sheeg.

Markaad Ruux jeclaato oo isna kuu ogeyn inaad Dunida ku nooshahay,Jacaylka noocaas ah waa midka oogu khatarsan inaad naftaada halis galisid amaba aad dhaawac isu geysatid,mana ogaaneysid goortaad ficilka sameysay sababta oo ah miirkaaga iyo maankaaga ayaa maqan.

Dhaqtar ku daaweyn karo ma jiro ilaa aad heshid Ruuxii aad jeclaatay,hadaba akhristoow hadii xaaladahan oo kale ay kula soo gudboonaato si aad naftaada u bad-baadisid waa inaad iska yareysaa fekerka badan,naftaadana mashquulisaa.

Hadii aad taqaanid Magaalada uu ku sugan-yahay Ruuxa aad caashaqday waa inaad u soo bandhigtaa dareenkaaga,kana fogoow daawashada aflaanta jacaylka,waayo Ruuxa wax jecli waa uu laab-kacaa waxaana ku saaida murugada iyo boholyowga,nolosha sidaas ah ee dareenka xun leh wuxuu Ruuxu ku jiraa in mudo ah,mana sahlana sida looga bixi karo hadii aan ilaah qofkaas dur-durka Jacaylka ka waraabin meel kale.

Jaceylku waa cudur daawadiisuna waa qofka aad caashaqday oo kula beera ubaxa Jacaylka,nasiib-daro Dhalinyaradii Soomaaliyeed Jacaylka waxay ka fahmeen qalad,waxaana loo turjuntay si aad u foolxun oo ka mamnuuc ah xaquuqda Jacaylka.

Waxayna u isticmaalaan Jacaylka hab qaldan sida iyagoo gabadha ama wiilka ku raacaya,Lacag,Qurux,Qabyaalad,iyo dano gaar ah ilaa ay sababtay in maanta dhalinyarada Soomaaliyeed ay aaminaan inuu Jacalku yahay dhalanteed iyo ruwaayad,kuwa sidaas aaminsana waa cadawka Jacaylka.

Jacaylku waa Dahab aan la iibsan karin,taasina waxaa kuu cadeynayaa (Naceyb waa la iibsan-karaa laakiin Jacayl lama gadan-karo)astaamaha lagu garto inuu ku taabtay talaalkii Jacaylka ayaa waxaa ka mid ah:

Fakar xad dhaaf ah,welwel iyo walbahaar,cuqdad,boholyoow,dhidid,riyo iyo qaroow fara-badan,cunada oo aad ka soontid,isfiilito iyo xanaaq joogto ah,hadalka oo aad dhibsatid,u hamuun qabid araga amoorahaaga,daawashada aflaanta jacaylka iyo aqrinta buugaagta jacaylka,jirkaaga oo aadan daryeelin iyo kuwa badan oo aan halkaan ku soo koobi-karin,maadaama aan hal qoraal lagu soo koobi karin arimaha caashaqa ku saabsan.
Waxaan hadalka ku soo gaba-gabeynayaa (Ha ku oran Ruux aadan Jacayl u qabin waan ku jeclahay si aad naftiisa been oogu maaweeliso.

hidaha.com

W/Q.  Mohamed fadxi

teeyson@hotmail.com

Ciidamada Kenya ayaa sheegay in weerarro dhanka cirka ah oo ay qaadeen Jimcihii la soo dhaafay ay ku burburiyeen saanad military oo ay kooxdu laheyd xilli ay isku diyaarinayeen inay weerarro aargoosi ah ku qaadaan ciidamada is xulufeysanaya ee Soomaaliya iyo kenya.

Afhayeenka ayaa sidoo kale sheegay in ay dhowr jeer ay burburiyeen sanaad iyo awood xooggan oo ay al-Shabaab ugu talo-galeen inay weerarro ku qaadaan.

Ciidamada Kenya oo kaashanaya kuwa dowladda KMG ee Soomaaliya ayaa saddex aag kala dagaallamaya maleeshiyada al-Shabaab, iyagoo iminka gudaha Soomaaliya ku jira muddo afar bilood ku dhow.

Ciidamadan Iskaashanaya ayaana maalmo kahor la wareegay Degmooyin iyo Deegaano loo sii maro Magaalada Kismaayo iyadoona hada Qorshahooda ugu weyn uu yahay qabsashada Magaalada Kismaayo.

Afhayeenka Ciidamada Kenya Maj Emmanuel Chirchir ayaa sheegay in Ciidankooda iyo kuwa Dowlada ee ku wajahan yihiin Magaalada Kismaayo si halkaasii ula wareegaan ugana saaraan Xarakada Al-Shabaab oo sanadao badan gacanta ku heysay Magaaladaasi.

”Ciidamadadeena hada waxa ee la wareegeen Deegaanka Kudhaa iyo Degmada Badhaadhe waxa eena hada u jiheesteen Magaalada Kismaaypo halkaas aan fileyno in aan iyana la wareegno ” ayuu yiri Afhayeenka Kenya.

Waxa uu intaa ku daray Afhayeenka in Warar ee ka heleyn Kismaayo Sheegayaan in Saraakiisha Al- shabaab oo ka hadlay Masaajida ee Qorsheenayaan iyaga iyo Ciidankoodaba Magaaladaasi ee isaga baxaan hadii ee ku dhawaadaan Ciidamada Huwanta ah..

si kastaba Gobolka Jubada Hoose ayaa laga soo sheegayaa in dhaq dhaqaaqyadii ugu xooganaa ee kajiraan gaar ahaan Magaalada Kismaayo oo xarun u ah Gobolkaasi labada dhinacna ee kawadaan Diyaar Garow Dagaal ee ku doonayaan Qabsashada Magaalada iyo Difaaca Magaalada..

Gudoomiyihii hore ee  Maamulka Ahlu Sunna Waljamaaca ee gobolada dhexe Sheekh Cumar Max’ed Faarax ayaa waxa uu sheegay in Ahlu Sunna ay diyaar u tahay in ay ka qeyb qaadato qorshe walba oo wax looga qabanayo dhibaatooyinka ka taagan dalka Soomaaliya.

Sheekh Cumar Max’ed Faarax ayaa waxa uu sheegay in Ahlu Sunna waxa ay hubka u qaadatay oo u dagaalamayso ay tahay xal u helida dalka Soomaaliya, sidii ay meesha ugu saari lahayd waxa uu ku sheegay cadowga Umada Soomaaliyeed.

Gudoomiyihii hore ee  Maamulka Ahlu Sunna Waljamaaca ayaa waxa uu sidoo kale sheegay in  hadii Al Shabaab laga saaro dalka ay wadamada dariska iyo kuwa kale ee Caalamka ay fursad u helayaan in ay wax u qabtaan shacabka iyo dalka.

Hadalka Ahlu Sunna Waljamaaca ayaa waxa uu imaanayaa xili ay xusayaan culumadda Ahlu Sunna dhalashada Nabbi Max’ed NNKH.

Magaalada Bacadweyne Taariikhdeeda oo faahfaahsan ayaad halkaan kala socon doontaan inshalaah

Aamino iyo  muno  waxee ugu dambeyn isla fahmen in muuse  xaalada  loodajiyo  haduu diidane  uu wadada  cagta saaro.   Waxa lagaaray balankii aamino iyo muuse,     fadhi qaas ah  aye iskula adeen darjiino  aad umac  kuna sii jeeda  bada  looguna tala galay  in dadka buuqsani ee ku dajiyaan maskaxdoda muuse ayaa warka  bilaaboo weeydiiday aamino go,aankii uu ka sugaayay jawaabtiisa.  Waxeyna si dagan ugu jilcisay  in  xaalada  dagdagta  uu kadaayo muuse sugana  ilaa waqti  siduu iyada ujecel yahayna ey iyana ujeceshahay  sidaa darteet  uu  ku kalsoonado  mare ahaatane ay  aqal gali doonan maalin uun.  Muuse warkakamauudagin waxu markale ku celiyay  aamino  ine  labo mid doorato inee aqbasho codsigiisa  ama  in eey kala haraan waqti kalane eeysan ka dhumin.  Aamino warkaas aad aye uga naxday  indhaha aye ka mirig mirig siisay  war eey sugeysay ma aheyn in muuse ka dalbado kala   haris  ama   inee guursato.  Waxee muuse ka codsatay inuu daganaan muujiyo samarkana uu badiyo  waase  uu diiday  hadane midaas.  Waxee hadane weeydiisatay  in uu waqti kale siiyo si eey uga soo fakarto   taana waa laga diiday  loona sheegay ina  lookala kaceeynin arinka. Aamino  talo ayaa ku ciirtay   ma rabto gurkaan dagdagaa  weeyna  jeclaatay  muuse  wa labo daran mid dooro.  Muuse wuxuu  u ekaa  nin ka daalay askaabulo  nimo   rabana  inuu ka baxsado  nolashaan aadka uxun   halka ey aamino ka heynin eeyna  doorbideeyso  ine mar  indhaheedu qabtaan wadama  hore  umaray  ee  rer galbeedka.

F.G.  Waxaa akhristayaasha uga mahadcelinayaa

         Codsiyada  iyo xariirka  joogtadaa eey ila soo

         Sameeyaan.  Waa boobsiineynaa shekada

          Idinkuna dulqaata.  Iinsha allah.  Thnks all.

Lasoco axada dambe.

Hidaha.com

W/Q. Mohamed fadxi

teeyson@hotmail.com

Qilaafka ayaa ka dhashay kadib markii la isku maan dhaafay sida xiligan laga yeelayo Zakawaadka la qaado iyadoona Saraakiisha qaar soo jeediyeen in Sakawaadka la qaado lagu iibiyo hub si Shabaab isaga difaacaan Dagaalada dhinacyada badan kaga soo furmay halka kuwa kalana ee ka biyo diideen.

Saraakiisha Shabaab qaarkood ayaa iyana soo jeediyay Xoolaha iyo lacagaha Zako ahaanta loo qaado in dib loogu celiyo dadka Masaakiinta ah aan waxbo heesan sidii kol horeba Shabaab sameyn jireen aana lagu iibin wax hub ah ama dano kale aan loo isticmaalin.

Saraakiil sar sare oo katirsan Shabaab uu kamid yahay Fu’aad Shangole ayaa gaaray qaar kamid ah Gobolada Shabaab kataliyaan gaar ahaan Shabeelooyinka iyo Bay si loo kordhiyo Sakooyinka la qaadayo si gacan iyo gabaad uga dhigtaan Al-Shabaab.

Waxaana wali lasoo sheegayaa in aan Xal laga gaarin Qilaafkan Curdunka ah ee ka dhashay Qaababka laga yeelayo Zakawaadka ee Shabaab u ruuriyaan iyadoona inta badan dadka laga qaado Zakooyinka ee aad u dhaliilsan yihiin qaabka ee u maareeyaan Xarakada Al-Shabaab Xoolaha iyo hantida kale ee laga qaado.